DRZWI Wrocław

Dlatego spełniają one ważną funkcję nie tylko użytkową, ale i estetyczną. Szczególnie drzwiom zewnętrznym stawia się wysokie wymagania techniczne, wyższe niż oknom i drzwiom balkonowym. Poza wymaganiami dotyczącymi odporności na czynniki atmosferyczne i zniszczenia mechaniczne, drzwi zewnętrzne muszą stanowić zaporę dla włamywaczy.

Każde drzwi składają się z ościeżnicy (futryny), stanowiącej oprawę skrzydeł i ograniczenie otworu drzwiowego oraz ze skrzydeł drzwiowych, zawieszonych na ościeżnicy przy pomocy zawiasów. Drzwi są znane już od zarania lat, lecz przechodzą ciągłą modernizację tak w zakresie konstrukcji jak i technologii wykonania. Szczególnie w ostatnich latach nastąpił duży postęp w technologii wykonania i w zastosowaniu nowych materiałów wypełniających, okładzinowych i nowoczesnych okuć. Materiały te i okucia charakteryzują się nie tylko dobrymi parametrami technicznymi ale całą gamą różnych kolorów, co dodatkowo poprawia estetykę drzwi.

Podział i wymiary drzwi

Drzwi posiadają różne wymiary i kształty. Najczęściej jednak produkowane i użytkowane są drzwi prostokątne i łukowe, rzadziej cięciwowe. Te ostatnie różnią się tylko tym, że górna ich część jest wykonana w kształcie łuku lub cięciwy. W zależności od liczby skrzydeł drzwi dzieli się na (rys.1):

• drzwi jednoskrzydłowe, w których jedno skrzydło zamyka otwór drzwiowy,
• drzwi dwuskrzydłowe, o dwóch skrzydłach zawieszonych na obu przeciwległych pionowych ramiakach ościeżnicy,
• drzwi wieloskrzydłowe, w których skrzydła przy otwieraniu składa się lub przesuwa i chowa się w ścianie,
• drzwi półtoraskrzydłowe o jednym skrzydle węższym a drugim o normalnej szerokości. Skrzydło węższe jest uruchamiane tylko w przypadku zwiększonego ruchu komunikacyjnego, względnie przenoszenia przedmiotów o większych wymiarach.
  

Każde z tych drzwi ma do spełnienia określone funkcje użytkowe i dlatego posiada odpowiednie rozwiązania funkcjonalne i konstrukcyjne.

Poza podziałem drzwi w zależności od liczby ich skrzydeł dzieli się je również w zależności od sposobu ich otwierania, na:

• drzwi otwierane w jedną stronę na zewnątrz lub do wewnątrz (rys.1a),
• drzwi wahliwe (przelotowe), w których skrzydła obracają się w obie strony (rys.2a),
• drzwi obrotowe, stosowane w lokalach o dużym nasileniu ruchu osobowego (poczta, domy towarowe), obecnie już rzadziej stosowane (rys.2b),
• drzwi przesuwne, których skrzydła poruszają się na rolkach i chowane są w ścianach (rys.2c),
• drzwi przesuwno-składane, których skrzydła przy przesuwaniu się na rolkach po prowadnicy składają się w harmonijkę i stanowią po rozłożeniu ruchome przepierzenie pomieszczenia (rys.2d).

Wymiary każdych drzwi, ich skrzydeł są ustalane w zależności od ich pełnionej funkcji użytkowej i przeznaczenia pomieszczeń zamykanych. Wymiary te są znormalizowane przez Polski Komitet Normalizacyjny. Ogólnie można przyjąć, że wymiary drzwi nie mogą być mniejsze jak:

• drzwi jednoskrzydłowe wewnętrzne w pokojach i kuchniach 0,80x2m.,
• drzwi jednoskrzydłowe zewnętrzne budynku 0,85x2,2m.,
• drzwi półtoraskrzydłowe wewnętrzne 1,1x2,04m.,
• drzwi dwuskrzydłowe wewnętrzne 1,2x2,04m.,
• drzwi dwuskrzydłowe zewnętrzne budynku 1,4x2,2m.,
• drzwi jednoskrzydłowe do łazienki i WC 0,6x2,04m.,
• drzwi do spiżarek 0,45x2,04m.
  

Natomiast drzwi przeznaczone do jednoczesnego przejścia przez 2 osoby powinny posiadać szerokość zawsze nie mniejszą niż 1,20m., zaś drzwi (wrota) do budynków gospodarczych, garaży, szerokość skrzydła nie mniejszą niż 1,3m.

Konstrukcje drzwi i ich materiały

Każde drzwi posiadają skrzydło prawe, lewe lub jedno i drugie. Już od dawna przyjęto taki sposób oznaczania skrzydeł drzwi, że decyduje o tym, w którą stronę się otwierają. Prawym skrzydłem drzwi jest to, które otwiera się na prawo, natomiast lewym jest skrzydło otwierane na lewo a jego zawiasy są mocowane na lewej stronie ościeżnicy (rys.3). Znajomość i stosowanie tej reguły w praktyce jest konieczne tak przez zamawiającego jak i wykonawcę drzwi. Bowiem w przeciwnym wypadku może dojść do niespodzianek i nieporozumień przy wykonaniu zamówionych drzwi. Drzwi w zależności od przeznaczenia i charakteru różnią się zarówno wyglądem, wkładem materiałowym jak i sposobem wykonania.

Stąd też pod względem konstrukcyjnym i wkładem materiałowym wyróżnia się następujące podstawowe rodzaje drzwi:

• drzwi gładkie, płytowe - stosowane przeważnie jako drzwi wewnętrzne w budownictwie mieszkaniowym i publicznym,
• drzwi płycinowe - stosowane powszechnie w budynkach mieszkalnych i publicznych jako drzwi wewnętrzne między poszczególnymi pomieszczeniami oraz jako drzwi zewnętrzne prowadzące z klatki schodowej do poszczególnych lokali,
• drzwi szklone - wykonywane jako odmiana drzwi płycinowych i gładkich, w których część powierzchni wypełniana jest szkłem,
• drzwi klepkowe (opierzone) - stosowane najczęściej jako drzwi zewnętrzne, wejściowe do budynku,
• drzwi deskowe spągowe zwykłe - stosowane przeważnie jako drzwi zewnętrzne i wewnętrzne w pomieszczeniach gospodarczych, składach i magazynach oraz drzwi z łat stosowane w piwnicach, szopach, na strychach i w ogrodzeniach jako furtki i bramy,
• drzwi balkonowe, będące połączeniem okna i drzwi,
• drzwi przesuwne i drzwi obrotowe.
  

Wszystkie drzwi pod względem przymyku są wykonywane jako tępe lub przylgowe (rys.4). W pierwszym przypadku szczelina powstająca między skrzydłem a ościeżnicą jest otwarta, w drugim zaś przypadku jest przysłonięta przylgą. Drzwi przylgowe, czy wieloprzylgowe zapewniają lepszą szczelność i estetykę i dlatego są częściej przedmiotem produkcji.

Drzwi gładkie płytowe (rys.5) - składają się z szkieletu wykonanego w postaci ramy wewnętrznej wypełnionej wkładem i oklejonej płytą pilśniową twardą lub sklejką, względnie sztucznymi laminatami. Obecnie stosuje się również nowe wypełnienia w postaci formowanej płyty wiórowej pełnej lub drążonej i twardego tworzywa piankowego. Poza tym stosuje się również drewno warstwowe wykonane z fornirów i cienkich blach sklejanych na przemian. Nadal powszechnie są stosowane okładziny w postaci sklejki czy płyty pilśniowej twardej oklejane naturalnymi okleinami lub foliami drewnopodobnymi. Rama (szkielet skrzydła) wykonana jest z 2 pionowych ramiaków o przeciętnej szerokości 120 mm i grubości 28 mm oraz z ramiaków poziomych a czasem dodatkowego ramiaka pionowego środkowego połączonych ze sobą na czop i wpust, i na klej.

Drzwi płycinowe (rys.6) - składają się z ramy zewnętrznej wykonanej z dobrego technicznie drewna bez podziału (rys.6a)lub z podziałem na pola (rys.6b-h) wypełnione płycinami lub szkłem. Ramiaki w narożach łączone są tak jak w drzwiach gładkich na czopy, wpust i klej. Ramiaki pośrednie - środkowe usztywniają skrzydło i zwiększają jego odporność na wypaczenie. Wszystkie ramiaki drzwi wewnętrznych mają średnie wymiary nie mniejsze niż 38x120 mm, zaś ramiaki drzwi zewnętrznych 45x130 m. Szerokość zaś ramiaka dolnego powinna być zawsze nie mniejsza niż 220 mm.
Przestrzenie między ramiakami (pola) w drzwiach płycinowych wypełnione są płycinami z takich materiałów płytowych jak płyta pilśniowa twarda, sklejka oraz z drewna litego. Płycina może być gładka, profilowana w formie kasetonów, jednostronnie lub dwustronnie (fot.1) i wystająca poza linię ramy skrzydła drzwi (tzw. pogrubiona). Różne sposoby zamocowania płycin w ramie skrzydła drzwi pokazano na rysunku 7. Przy mocowaniu płyciny z ramą na wpust lub wręg należy zawsze pamiętać o pozostawieniu szczeliny między płyciną a ramą, by umożliwić kurczenie i rozszerzanie się ich (w przypadku zmian wilgotności) bez szkodliwego wpływu na całość konstrukcji drzwi.

Drzwi szklone (rys.8) - wykonywane są z takiej konstrukcji szkieletowej jak drzwi płycinowe lub płytowe gładkie z tym, że określona powierzchnia drzwi jest oszklona bez zastosowania szczeblin lub ze szczeblinami. Zarówno jeden jak i drugi rodzaj drzwi wymaga odpowiedniej sztywnej ramy, by zapewnić nieodkształcalność ramiaków i szczeblin, bowiem w przeciwnym przypadku szyby zostaną narażone na pękanie. Szczebliny w drzwiach z drewna wykonane są również z drewna, metalu lub tworzywa sztucznego. Te wykonane z drewna (rys.8b-d) łączy się z ramiakami na czop i klej. Natomiast same szczebliny łączy się ze sobą na wzajemne wcięcia. Wykonanie tych wcięć jak i szczeblin wymaga dokładnej obróbki mechanicznej. Do szklenia drzwi stosuje się różne szkło jak: mleczne, metalowe, mrożone, ornamentowe, czy szkło ozdobne, termo itd. Osadzenie ich w ramiakach i szczeblinach następuje przy pomocy listew ozdobnych i profilowanych.

Drzwi klepkowe (opierzone) (rys.9) - wykonane są z dwóch warstw podkładu (szkieletu konstrukcyjnego) i opierzenia. Podkład wykonuje się zawsze z wąskich desek łączonych na wpust w ramę skrzydła.

Natomiast opierzenie stanowi stronę frontową drzwi i wykonane jest również z wyrobionych klepek cienkich 19-22 mm grubości i przymocowanych do podkładu. Układ klepek jest na ogół wzorzysty, co poprawia dekoracyjność i estetykę drzwi. Szczegóły konstrukcyjne dotyczące typowych drzwi klepkowych przedstawiono na rys.10.
Poza drzwiami klepkowymi wykonane są również drzwi żaluzjowe (rys.11), w których opierzenie wykonane jest z wyprofilowanych klepek połączonych ze sobą na wręb, które tworzą powierzchnię podobną do żaluzji okiennych. Drzwi klepkowe stosowane są przeważnie jako drzwi zewnętrzne - wejściowe do budynku i dlatego ich konstrukcja musi być sztywna, odporna na zniszczenia mechaniczne i działania klimatyczne. Nowoczesne rozwiązania drzwi poza walorami estetycznymi muszą spełniać takie podstawowe warunki techniczne jak: zapewniać szczelność, odporność na deformację i precyzyjnie otwierać i zamykać się.

Stąd też coraz częściej na wypełnienie drzwi nie tylko klepkowych stosowane są tworzywa drewnopochodne lub kolorowe. Zaś szczelność drzwi zapewniają stosowane systemy uszczelnień przy pomocy uszczelek z tworzyw sztucznych, montowane w skrzydle a nawet w ościeżnicy. Przy zastosowaniu tego typu uszczelnień, takie drzwi osiągają wysoki współczynnik izolacyjności akustycznej.

Drzwi deskowe, spągowe zwykłe (rys.12) - wykonane są z desek o grubości 28-38 mm, obustronnie struganych i łączonych na wpust i na własne pióro lub na styk i klej. Poprzeczki poziome (górna i dolna) tzw. spągi wpuszczane są na jaskółczy ogon w odpowiednie wycięcia desek pionowych i takie połączenie konstrukcyjne zapewnia dużą sztywność skrzydła czy drzwi. Drzwi spągowe stosuje się jako zamknięcia otworów drzwiowych z ościeżnicą i bez ościeżnicy.

Drzwi deskowe, zwykłe (rys.13) różnią się od drzwi spągowych wyłącznie sposobem łączenia desek. Tu deski są łączone z poprzeczkami na zastrzał, na gwoździe. Zastrzał wcina się na wręb w poprzeczki, co zapewnia sztywność drzwi i przeciwdziała opuszczaniu się ich pod własnym ciężarem. Drzwi deskowe zwykłe jak i z listew i łat zawiesza się bezpośrednio na zawiasach wpuszczanych w mur, bez zastosowania ościeżnicy. Ponieważ drzwi balkonowe są powszechnie znane i stosowane dlatego nie ma potrzeby ich omówienia. Natomiast warto i należy przedstawić chociaż w krótkim zarysie konstrukcje takich drzwi jak: wahliwe, przesuwne i obrotowe.

Drzwi wahliwe (rys.14) - wykonuje się przeważnie jako drzwi dwuskrzydłowe. Konstrukcja ich jest najczęściej płycinowa bez przylg i listew przymykowych. Górna część tych drzwi jest zawsze oszklona, aby było widać, co się dzieje z drugiej strony w czasie ich otwierania. Do ciekawych rozwiązań konstrukcyjnych w drzwiach wahliwych należy zaliczyć specjalne zawiasy sprężynowe, których konstrukcję i działanie przedstawiono na rysunku 15. Same drzwi są wykonane przeważnie z drewna twardego odpornego na zniszczenia mechaniczne.

Drzwi przesuwne - wykonuje się jako dwudzielne. Ruch skrzydeł drzwi odbywa się na rolkach do wnętrza lub na zewnątrz ściany. Częściej stosowane są drzwi zasuwane w ścianę, gdyż prowadnice i mechanizm rolkowy jest ukryty w ścianie, co pozytywnie wpływa na estetykę pomieszczeń mieszkalnych. Konstrukcja drzwi przesuwnych jest na ogół płytowa. Odmianą drzwi przesuwnych są drzwi przesuwno- składane w harmonijkę (rys. 16). Konstrukcja ich jest płytowa lub płycinowa. Sama konstrukcja mechanizmu składającego jest wyposażona w dolna szynę, która umożliwia składanie skrzydeł przy jednoczesnym przesuwaniu ich po linii prostej. Drzwi takie stosowane są w dużych salach pomieszczeń hotelowych czy restauracyjnych.

Drzwi obrotowe (rys. 17) - mają trzy lub cztery skrzydła, umocowane na pionowej ułożyskowanej osi. Ościeżnica ma kształt bębna o powierzchni walcowej. Pomiędzy skrzydłami a ościeżnicą jest szczelina zasłonięta uszczelką gumową. Każde skrzydło ma uchwyt usprawniający popychanie drzwi. Część górna każdego skrzydła jest przeszklona, co daje orientację osobom wchodzącym, zaś dolna ma konstrukcję płycinową lub płytową. Drzwi obrotowe stosowane są obecnie już rzadziej, ponieważ poza tym, że umożliwiają płynny ruch przechodniów, to uniemożliwiają zamknięcie na stałe tego otworu i dlatego nie mogą być drzwiami zewnętrznymi.

Ważniejsze parametry i wymagania techniczne dla drzwi
W stosunku do każdych drzwi, tak zewnętrznych jak i wewnętrznych stawia się wysokie wymagania. Do ważniejszych z nich można zaliczyć:

• odpowiednia trwałość i wygląd estetyczny,
• dobra szczelność i dźwiękochłonność,
• łatwość i wygoda w otwieraniu i zamykaniu,
• dodatkowe wymagania drzwi zewnętrznych.

Trwałość drzwi zależy od wielu czynników. Jednak przede wszystkim od konstrukcji szkieletu, doboru materiałów wypełniających i samego wykonania. Konstrukcja drzwi, przeważnie ramowa, musi być taka, aby zapewniała dobrą sztywność i stabilność nośną skrzydeł. Stąd drewno użyte do wykonania drzwi (sosna, dąb lub gatunki egzotyczne) powinno być odpowiednio przesuszone i bez wad technicznych (rdzeń, zakorki, sęki nadpsute) w ramiakach nośnych, które w drzwiach płytowych są wprawdzie niewidoczne, ale mają wpływ na obciążenia i ich stabilność użytkową. Szczególnie dotyczy to jednak wilgotności drewna, która musi być przestrzegana. Poszczególne zależności dotyczące wilgotności drewna w drzwiach podane są w tabeli.

Jak wynika z danych zawartych w tabeli, zróżnicowana wilgotność w poszczególnych rodzajach drzwi podyktowana jest miejscem ich użytkowania i sposobem wykończenia. Z praktyki i doświadczenia wynika, że drewno użyte do wykonania drzwi wewnętrznych, wykończonych emaliami musi posiadać wilgotność w granicach10%, ponieważ równowaga higroskopijna jest wówczas zachowana w warunkach klimatycznych pomieszczenia (temperatura otoczenia 25°C, wilgotność powietrza 60%). Każda nadmierna wilgotność powoduje określone zniszczenia płyty drzwi, szczególnie przy wykończeniu kryjącym, ponieważ transfer wilgoci z drewna do otoczenia pomieszczenia jest utrudniony i dlatego następuje spaczenie, zwichrowanie oraz spękanie i odpryski lakieru. Na trwałość drzwi wpływa również jakość wykonania, szczególnie wszelkich połączeń stolarskich. Wadliwe wykonanie wczepów i osadzeń płycin z drewna we wręgach ramiaków drzwiowych może spowodować pękanie płycin lub ramiaków w miejscach wręgowych, co osłabi konstrukcję skrzydła i pogorszy jego wygląd estetyczny. Każde drzwi muszą być dokładnie wykonane, zaimpregowane i wykończone powłokami ochronnymi, wówczas rokują odpowiednią trwałość w użytkowaniu.

Wygląd estetyczny drzwi wiąże się również ściśle z jego konstrukcją i materiałami, ale przede wszystkim zależy od rodzaju wykończenia. Szczególnie dotyczy to drzwi płytowych i płycinowych, których konstrukcja umożliwia szerokie zastosowanie różnych materiałów, profilowanych płycin, czy ozdobnego szkła i wykończenia powłokami lakierniczymi, mającymi wysokie właściwości użytkowe i dekoracyjne. Przy tym może to być lakierowanie pozostawiające pory drewna i ukazujące struktury drewna, względnie tylko dostrzegalne lub zakryte kolorowymi farbami akrylowymi. Obecnie duże powodzenie mają drzwi wykończone na kolory mahoń, teak, dąb i palisander z dostrzegalną strukturą drewna tych gatunków.

Dobrą szczelność i dźwiękochłonność mają drzwi, które nie przepuszczają kurzu a ich współczynnik K i Rw mieszczą się w granicach norm dopuszczalnych. Wiadomo, że wymagania takie mogą spełnić jedynie drzwi o właściwej konstrukcji, dokładnym wykonaniu i zawieszeniu w ościeżnicy. Poza tym mają na to również wpływ odpowiednie systemy uszczelnień (wykonanych z uszczelek z tworzyw sztucznych) tak w skrzydle jak i w ościeżnicy. Obecnie produkowane drzwi z drewna przez czołowych krajowych producentów osiągają współczynniki jak: przenikania ciepła K=0,9-2,2 W/m2K a izolacyjności akustycznej Rw = 27-36 dB.

Łatwość i wygodę w otwieraniu i zamykaniu drzwi osiąga się przez dobór odpowiednich okuć (zawiasy, zamki) i właściwy ich montaż w skrzydle. Poza doborem okuć, ważnym jest zachowanie kolejności ich mocowania w skrzydle. Kolejność powinna być taka, że po osadzeniu zamka w skrzydle przystępuje się do mocowania zawiasów i zawieszenia drzwi. Przy zastosowaniu odmiennej kolejności, często jeszcze stosowanej, dla osadzenia zamka trzeba zdemontować drzwi. Taka technologia okuwania może prowadzić do popełnienia niedokładności w pasowaniu, co uwidoczni się później w wadliwym funkcjonowaniu drzwi.

Drzwi zewnętrzne spełniają swoje funkcje w trudnych warunkach, ponieważ stanowią przegrodę między ogrzewanym pomieszczeniem a klimatem zewnętrznym, który zmienia się w poszczególnych porach roku. Stąd konstrukcja ich musi spełniać dodatkowe wymagania, konstrukcyjnie wzmocniona i odporna na te zmienne czynniki klimatyczne. Przede wszystkim, część konstrukcyjna drzwi płytowych (wypełniona płytą masywną) powinna być oddzielona od zewnętrznej okładziny warstwą izolacji termicznej o wartości oporu cieplnego 1,55 m2K/W. Poza tym warstwę konstrukcyjna drzwi należy połączyć z okładziną tak, by nie mogły przenosić się na nią żadne naprężenia powstające w okładzinie. Nie przestrzeganie tych podstawowych zasad spowoduje już w okresie zimowym przesunięcia wilgotności w płycie drzwiowej do wewnątrz, powodując jej odkształcenie w kierunku wewnętrznym. Wynika to z tego, że włókna drzewne od strony zewnętrznej przyjmują więcej wilgotności niż włókna od strony wewnętrznej - cieplejszej, co powoduje ich pęcznienie i wydłużanie się, natomiast włókna od strony wewnętrznej kurczą się i ulegają skróceniu (rys.18). Podobne zjawisko zachodzi również wówczas, kiedy okładzina drzwi jest połączona zbyt sztywno z warstwą konstrukcyjną. Ponieważ wygięcia te są hamowane przez przylgi zamknięte w ościeżnicy to dlatego występują trudności w zamykaniu się drzwi i następuje rozszczelnienie ich na przylgach. By uchronić drzwi przed paczeniem się można obustronnie okleić je płytami cienkiej blachy (grubości 0,2 mm), których odkształcenia wzajemnie prawie całkowicie się znoszą. Spowodowane zmianami temperatur wydłużenia blach tych, powodują tylko minimalne wygięcia płyty drzwiowej wynoszące 1-2 mm, co praktycznie nie ma większego znaczenia i nie pogarsza to stabilności i prawidłowego funkcjonowania drzwi.

Okładziny drzwiowe wykonane z klepek drewnianych należy tak kształtować, aby spadająca woda deszczowa na drzwi mogła swobodnie spływać. Należy zawsze unikać takiego kształtowania klepek, które umożliwiają penetrację wody deszczowej w ich połączenia wrębowe. Poza tym w dolnej części drzwi należy koniecznie zamocować okapnik z wyciętym rowkiem o wymiarach 5x7 mm (Kapinos), który usprawni spływ wody deszczowej (rys.19).

Drzwi zewnętrzne powinny być zawsze na 3 zawiasach, dopasowanych do ich masy i wagi. Ościeżnica drzwi powinna być zamocowana w otworze drzwiowym w 3-4 punktach po jednej stronie w zależności od masy skrzydła drzwiowego, tak aby mogły one dostatecznie wytrzymać uderzenia w czasie użytkowania i wstrząsy w czasie silnego wiatru. Przed zamocowaniem ościeżnicy należy zabezpieczyć ją folią lub pianką poliuretanową przed działaniem wilgoci przenikającej ze ściany i zewnętrznej posadzki. W celu lepszego uszczelnienia drzwi, należy zastosować próg wykonany z nierdzewnego metalowego kształtownika tak, aby tworzył on przylgę w jednej płaszczyźnie z przylgami ościeżnicy. W celu usprawnienia spływu wody deszczowej z drzwi, posadzce zewnętrznej należy nadać spadek w kierunku od drzwi lub pod progiem wykonać kanalik przykryty kratką z odprowadzeniem wody. Drzwi zewnętrzne należy wykańczać zawsze lakierami lub farbami wodoodpornymi oraz odpornymi na zniszczenia mechaniczne.

W artykule tym w oparciu o literaturę fachową i praktyczne doświadczenia zostały omówione najważniejsze zagadnienia dotyczące rodzaju, konstrukcji i technologii wykonania drzwi z drewna. Tematy dotyczące odbioru jakości i napraw drzwi będą przedmiotem następnej publikacji.

Inż. Zbigniew Gęsiński
dodatek do kwartalnika "OKNO" 1/97